Twee dagen geleden werd David Gilmours Black Stratocaster de duurste gitaar ooit op een veiling verkocht. Voor 14,55 miljoen dollar. Laat dat even tot je doordringen.
Ik heb een winkel die zich uitsluitend specialiseert in tweedehands Fender Custom Shop Stratocasters en Telecasters. Ik heb de afgelopen drie jaar meer dan 300 Strats gekocht en verkocht. Dus als een Stratocaster wereldrecords verbreekt en het nieuws op alle platforms ter wereld domineert, vragen mensen me: wat maakt deze gitaar meer waard dan een gigantisch huis in Amsterdam?
Laat ik het even uitleggen.
Een vervangende gitaar die de muziekwereld veranderde.
Wat de meeste mensen niet weten: de zwarte Stratocaster was nooit bedoeld om speciaal te zijn. Tegen het einde van Pink Floyds derde Amerikaanse tournee in 1970 werd de vrachtwagen met al hun apparatuur gestolen in New Orleans. David verloor twee Stratocasters: een witte met een palissander toets en een zwarte die hij slechts enkele weken eerder bij Manny's Music in New York had gekocht. De apparatuur werd uiteindelijk teruggevonden, maar de gitaren waren voorgoed verdwenen.
Dus David ging op weg naar huis in Engeland weer even langs bij Manny's en kocht een vervangend exemplaar. Slechts zes weken nadat hij zijn eerste zwarte Stratocaster was kwijtgeraakt, was hij terug in dezelfde winkel om er weer een te kopen. Onder die onfortuinlijke omstandigheden begon de mythe van de zwarte Stratocaster.
Het was een vrij standaard Stratocaster uit het CBS-tijdperk van 1969. Elzenhouten body, oorspronkelijk afgewerkt in een driekleurige sunburst-lak en vervolgens in de fabriek zwart gespoten. Esdoornhouten toets, gelijmd op een esdoornhouten hals, wat eigenlijk minder gebruikelijk en minder populair was dan de palissander toetsen uit die tijd. Serienummer 266936, verzonden door Fender in '69, samengesteld uit onderdelen die zowel in '68 als '69 waren geproduceerd, zoals typisch was voor de Fender-productie in die tijd.
Het eerste grote optreden was op het Bath Festival of Blues and Progressive Music in juni 1970, voor 150.000 mensen. De volgende dag speelde Floyd al op het Kralingen Pop Festival in Rotterdam, slechts een paar uur van waar ik dit nu schrijf. En toen, in oktober 1971, kwam Live at Pompeii. De hoge kwaliteit van die beelden, gecombineerd met de explosieve release van Dark Side of the Moon kort daarna, zou op zich al genoeg zijn om de gitaar tot een stukje rockgeschiedenis te maken.
En toen speelde hij op Dark Side of the Moon. En Wish You Were Here. En Animals. En The Wall. Die solo op Comfortably Numb? De zwarte Stratocaster. Money? De zwarte Stratocaster. Die vier beklijvende noten aan het begin van Shine On You Crazy Diamond? Zoals Gilmour zelf zegt: ze kwamen op een dag gewoon uit die gitaar.
Een gitaar die nooit ophield te veranderen
In de loop van zijn levensduur werd de Black Strat voorzien van maar liefst zes verschillende halzen, diverse pickup-sets en een lange lijst andere modificaties. Het was zelfs geen liefde op het eerste gezicht; David experimenteerde al vroeg met andere Strats. Steve Marriott van Humble Pie gaf hem er een met een '59 sunburst body en een '63 palissanderhals. David vond de hals mooi, maar de body niet, dus wisselde hij de halzen tussen die gitaar en de Black Strat. Deze pragmatische, no-nonsense aanpak zegt alles over hoe Gilmour over zijn instrumenten denkt.
De modificatiegeschiedenis leest als een tijdlijn van gitaartechnologie. Koperfolie-afscherming in de pickup-holtes om ruis van effectpedalen uit de jaren 70 tegen te gaan. Een Gibson PAF humbucker die in 1973 kortstondig tussen de brug- en middenpositie werd geplaatst. Een DiMarzio FS-1 brugpickup tijdens de Animals-periode. En eind 1979, nadat The Wall was voltooid, stuurde Seymour Duncan een custom pickup die David prefereerde en die bleef zitten tot de gitaar werd verkocht.
In 1978 werd een Charvel-hals besteld bij Grover Jackson, met een zwaardere halspen dan standaard. In 1983 werd een Kahler-tremolosysteem geïnstalleerd, waarvoor een deel van de body moest worden uitgefreesd. Volgens Phil Taylor, Gilmours vaste gitaartechnicus, werd er geen rekening gehouden met de vraag of dit het geluid zou beïnvloeden. Dat deed het wel. Taylor zei later dat het geluid gedempt leek te worden, en de Black Strat raakte uit de gratie toen de nieuwe '57 reissue Strats uitkwamen.
Een les in modificaties (vanuit het perspectief van een dealer)
Nu moet ik even mijn dealerpet opzetten, want dit is iets waar ik bijna elke week met klanten over praat.
Gilmours benadering van de Black Stratocaster was die van een professionele muzikant die zijn instrument nodig had voor specifieke doeleinden. Hij freesde, boorde, verving onderdelen en modificeerde zonder aarzeling. En dat was absoluut de juiste beslissing voor hem. Hij dacht niet aan de doorverkoopwaarde. Hij dacht aan het geluid dat hij nodig had voor het volgende Pink Floyd-album.
Maar als je een Fender Custom Shop Stratocaster bezit en je overweegt hetzelfde te doen: denk er dan alsjeblieft nog eens goed over na.
Ik zie het regelmatig gebeuren: iemand brengt een prachtige Custom Shop Stratocaster binnen die is aangepast. Extra gaten in de kop geboord voor andere stemmechanieken. Uitsparingen in de body voor een andere brug of pickupconfiguratie. Een vervangen topkam, of een niet-originele slagplaat met een extra gat voor een schakelaar. En elk van die aanpassingen vermindert de waarde van de gitaar aanzienlijk.
Een volledig originele Fender Custom Shop Stratocaster met alle originele onderdelen, accessoires en documentatie zal altijd sneller en voor meer geld verkocht worden dan een exemplaar dat is aangepast. Dat is geen mening, dat zie ik terug in mijn verkoopgegevens van meer dan 300 transacties. Het verschil kan gemakkelijk €500 of meer bedragen.
Mijn advies? Als je wilt experimenteren (en ik begrijp die drang volkomen), doe het dan slim. Wissel elementen, verander de slagplaat, probeer andere elektronica. Maar bewaar alle originele onderdelen . Stop de originele elementen in een gelabeld zakje. Bewaar de originele slagplaat. En wat je ook doet, boor geen nieuwe gaten in de body of de kop . Die zijn permanent. Je kunt onderdelen altijd terugwisselen, maar een geboord gat kun je niet meer ongedaan maken.
Als Gilmours verhaal ons iets leert, is het dat een Stratocaster een modulair platform is – zo heeft Leo Fender het in 1954 ontworpen. Vier schroeven houden de hals vast. De slagplaat kan als één geheel worden verwijderd. Je kunt eindeloos experimenteren en terugkeren naar de originele staat. Maar alleen als je geen onomkeerbare veranderingen aanbrengt.
De zwarte Stratocaster werd verkocht voor 14,5 miljoen dollar, ondanks dat hij meerdere malen was gemodificeerd, gefreesd, opnieuw gelakt en gerestaureerd. Maar dat komt omdat David Gilmour erop speelde op enkele van de bestverkochte albums aller tijden. Jouw Custom Shop '60s Relic in Shell Pink heeft die geschiedenis niet; de waarde ervan schuilt in de originaliteit en de staat. Bescherm die.
De Hard Rock Cafe-jaren en de comeback
In 1986 werd de Black Stratocaster uitgeleend aan het Hard Rock Cafe om tentoongesteld te worden, in ruil voor een donatie aan een goed doel. De gitaar hing vervolgens meer dan tien jaar aan de muur van verschillende Hard Rock-vestigingen. Toen David de gitaar uiteindelijk terugvroeg, leek het Hard Rock Cafe aanvankelijk niet te weten dat het een bruikleen was geweest; ze dachten dat de gitaar van hen was. Nadat de papieren in orde waren gemaakt, werd de gitaar in slechte staat teruggestuurd naar Engeland, met beschadigde en ontbrekende onderdelen, en zonder de originele koffer. De gitaar had zonder glazen bescherming op ooghoogte boven een tafel in Miami gestaan.
De gitaar werd gerestaureerd: de Kahler-tremolo werd verwijderd, de uitsparingen werden opgevuld, de originele Fender-tremolo werd teruggeplaatst en er werd een nieuwe hals van een '57 reissue geïnstalleerd. Maar David zou er zelden op spelen tot 2005, toen Pink Floyd herenigde voor Live 8.
En dit is mijn favoriete deel van het hele verhaal. Tijdens de repetities stelde iemand voor dat David de zwarte Stratocaster zou proberen voor de oude nummers. Phil Taylor beschreef het moment als volgt: David zette zijn rode gitaar met de EMG-elementen neer, pakte de zwarte Stratocaster op, en zijn gitaargeluid steeg meteen naar een hoger niveau. Zijn lichaamstaal veranderde; hij werd levendig en ging met de gitaar om alsof hij een oude, lang verloren vriend had teruggevonden.
Dat is nu juist het bijzondere aan geweldige gitaren. Er is iets tussen een specifiek instrument en de persoon die erop speelt, iets wat je niet altijd kunt uitleggen met specificaties op papier.
Het kenmerkende model van de Custom Shop
Nadat Gilmour de verzoeken van Fender jarenlang had afgewezen, stemde hij in 2006 eindelijk in met een signature-model. Mike Eldred, destijds hoofd van de Custom Shop, en meesterbouwer Todd Krause vlogen naar Engeland om de originele gitaar op te meten. Na meerdere prototypes en uitgebreide pickup-tests werd de David Gilmour Signature Stratocaster in 2008 uitgebracht in twee versies: een NOS-model in zwart en een Relic-model in zwart met een driekleurige sunburst-afwerking, waarbij de slijtage wordt nagebootst en de originele sunburst door de beschadigingen heen schijnt.
De specificaties zijn minutieus. Een body van geselecteerd elzenhout met nitrocellulose lak. Het halsprofiel is een exacte kopie van de C-vorm van de '57 Reissue uit 1983 die nu op de Black Strat zit. Een Seymour Duncan SSL-5 in de brugpositie, een speciaal gewikkelde single-coil in het midden en een Custom Shop Fat '50s in de hals. En de kenmerkende mini-tuimelschakelaar waarmee je de hals-pickup onafhankelijk kunt in- en uitschakelen, waardoor je toegang krijgt tot die karakteristieke combinatie van hals- en brug-pickup die zo kenmerkend is voor Gilmours cleane klank.
Een detail dat vaak over het hoofd wordt gezien: de verkorte tremolo-arm. Standaard tremolo-armen zijn langer dan die op de originele bruggen uit de jaren '60, en de armen van Gilmour zijn nóg korter, ontworpen om comfortabeler in zijn speelhand te liggen. Kleine details, maar ze tellen wel degelijk mee.
Gilmour heeft zelf gezegd dat hij zijn signature-model niet van het origineel zou kunnen onderscheiden in een blindtest. Als de man die de beroemdste Stratocaster uit de geschiedenis bespeelde zegt dat de Custom Shop-replica het werk doet, zegt dat wel iets over het vakmanschap dat in deze instrumenten wordt gestoken.
Wat deze uitverkoop betekent voor Stratocaster-liefhebbers
De prijs van de Black Strat wordt bepaald door culturele betekenis, niet door de gebruikte materialen. Je kunt het geluid van Comfortably Numb niet kopen. Dat is een combinatie van de speler, het moment en decennia aan geschiedenis.
Maar dit is wat de verkoop ons in bredere zin vertelt over Stratocasters.
Deze instrumenten behouden hun waarde. Het Stratocaster-ontwerp is 72 jaar oud. Het heeft elke trend, elk concurrerend ontwerp en elke digitale revolutie overleefd. De gitaren die ik verkoop uit Fenders Cunetto-periode uit de jaren 90 (de allereerste Custom Shop Relics) zijn vandaag de dag meer waard dan toen ze nieuw waren. Houd ze in originele staat en hun waarde zal alleen maar stijgen.
Het ontwerp is tijdloos omdat het modulair is. De Black Strat onderging zes verschillende halzen, talloze pickup-wissels, een humbucker, een Kahler-tremolo en een volledige restauratie, en toch kwam hij weer tot leven. Leo Fenders geschroefde, verwisselbare constructie maakt van een Stratocaster een instrument voor het leven.
Gitaren zijn bedoeld om op te spelen. De zwarte Stratocaster hing tien jaar lang aan de muur van een Hard Rock Cafe en kwam beschadigd terug. Toen hij weer in de handen van een gitarist terechtkwam, was de magie in een oogwenk terug. Elke gitaar die in mijn winkel komt, krijgt een volledige afstelling van onze gitaarbouwer Gijs voordat hij naar een nieuwe eigenaar gaat. Speel erop. Bewaar de originele onderdelen wel in de koffer.
Bekijk onze collectie
Geïnspireerd door het verhaal van de Black Strat? We hebben altijd meer dan 40 gebruikte Fender Custom Shop Stratocasters en Telecasters op voorraad, stuk voor stuk geïnspecteerd en afgesteld door onze professionele gitaarbouwer. Van vroege '90s Cunetto Relics tot moderne Journeyman- en NOS-modellen, in alle kleuren van Sunburst tot Shell Pink.
Elke gitaar wordt volledig verzekerd verzonden binnen de EU, het VK en de VS. En als u de gitaar wilt uitproberen voordat u hem koopt, is onze showroom in Buren, Nederland, op afspraak te bezoeken.
Bekijk Stratocasters | Bekijk Telecasters | Boek een bezoek aan de showroom
Glenn van der Burg is de oprichter van Never Enough Strats, een gespecialiseerde dealer in tweedehands Fender Custom Shop Stratocasters en Telecasters, gevestigd in Nederland. Hij heeft sinds 2022 meer dan 300 gitaren gekocht en verkocht.
Bronnen en verdere literatuur:
- 5 Watt World — Korte geschiedenis van David Gilmours zwarte Stratocaster (Keith Williams)
- FuzzFaced.net — Specificaties van de David Gilmour Signature Stratocaster
- Rolling Stone — Zwarte Stratocaster verkocht voor $14,55 miljoen
- Phil Taylor — De zwarte Strat: Een geschiedenis van David Gilmours zwarte Fender Stratocaster
